Kyrie, Sanctus, Agnus Dei: de Latijnse mis

HR | dinsdag 13 december 2016

Het merendeel van de klassieke koorcomposities, zeker van die van voor 1800, heeft een religieuze tekst: bijbelteksten en teksten die sinds jaar en dag in de rooms-katholieke kerk worden gebruikt voor de eredienst. Honderden componisten schreven muziek bij het Te Deum en het Requiem (de dodenmis), maar het meest in trek was altijd de tekst van de gewone standaard Latijnse mis. Die bestaat uit vijf delen:

– Kyrie
– Gloria
– Credo
– Sanctus
– Agnus Dei

Het Kyrie telt maar zes woorden: Kyrie eleison, Christe eleison, Kyrie eleison, oftewel: Heer ontferm u, Christus ontferm u, Heer ontferm u. Meestal komt in de composities met deze zuinige tekst veel tekstherhaling voor, om te voorkomen dat het al te snel afgelopen is. De woorden ‘Kyrie’ en ‘eleison’ zijn overigens geen latijn, ze komen uit het Grieks.

In het Gloria wordt God toegezongen en geprezen en bij bijna alle componisten is het een vrolijk/triomfantelijk/feestelijk stuk.

Het Credo behelst de geloofsbelijdenis. De tekst is erg lang (160 woorden) en bij sommige componisten is duidelijk te merken dat ze bij bepaalde tekstgedeeltes korte metten wouden maken/de boel afraffelden. Overigens bevat het prachtige frases, zoals Deum de Deo, Lumen de Lumine, Deum verum de Deo vero (God uit God, Licht uit Licht, ware God uit de ware God) en Et expecto resurrectionem mortuorum, et vitam venturi saeculi (en ik verwacht de opstanding uit de dood, en daarna het eeuwig leven).

In het Sanctus wordt opnieuw Gods groots- en heiligheid bezongen. Het eindigt met Benedictus, qui venit in nomine Domini. Hosanna in excelsis, oftewel: gezegend Hij die komt in de naam van de Heer, Hosanna in den hoge.

Agnus Dei staat voor ‘het lam Gods’. Dat lam is Christus, die zich als een lam naar de slachtbank liet voeren. Hem wordt in dit misgedeelte gevraagd om ontferming en vrede.

Kortom: een smeekbede, een lofzang, een belijdenis, een lofzang en een smeekbede: prachtige symmetrie.

 

 

foto: © Kees Siebesma, birdwatcher te Zwolle